Kino - Viktor Tsoi
Tình cờ bữa trước đọc được vài lời giới thiệu về một band nhạc Rock Liên Xô có tên là Kino (Кино), tôi không khỏi ngạc nhiên và suy nghĩ. Quả đúng là tôi cũng chưa bao giờ tự hỏi Liên Xô có một band nhạc rock nào không, dù cũng không ít lần nghe thử một ít đám nhạc metal của một vài band nhạc Nga sau này, mà đến giờ tôi cũng không thể nhớ nổi tên. Hay có lẽ trong ký ức của tôi, âm nhạc Liên Xô phải là những Chiều Mát-xờ-cơ-va, Triệu đóa hồng, Đôi bờ hay Thời thanh niên sôi nổi, nên mặc nhiên không bao giờ tôi tự hỏi các dòng nhạc khác ở Liên Xô có tồn tại không chứ đừng nói đến chuyện thắc mắc là chúng phát triển như thế nào.
Kino là tên band nhạc nhưng thật ra nhắc đến Kino người ta chỉ nhắc đến một người: Viktor Tsoi (Ви́ктор Цой). Viktor Tsoi là ca sỹ chính và cũng là người sáng tác tất cả các bài hát của Kino. Nói Tsoi là linh hồn của Kino cũng được, giống như linh hồn của Nirvana là anh Kurt Cobain vậy. Trong một chừng mực nào đó thì Viktor Tsoi có thể coi là một Kurt Cobain cùng thời của Liên Xô, nhưng xét về tầm ảnh hưởng thì đâu đó đã có người ví Viktor Tsoi với cả Bob Dylan.
Tsoi là người Nga nhưng lại mang trong mình dòng máu Hàn Xèng, mẹ Nga, bố là người dân tộc Triều Tiên. Tất nhiên Tsoi thì không thể so được bằng các bạn SuJu hay Psy nổi tiếng toàn cầu với lượng fan hung hãn đông đảo, nhưng riêng việc một ca sỹ vô danh, thất học, thuộc nhóm dân tộc thiểu số vươn lên thành một biểu tượng anh hùng của giới trẻ toàn cõi Liên Xô thì cũng phải nói là một kỳ tích. Khi Tsoi đã thành danh, đi lưu diễn khắp châu Âu hay biểu diễn trong sân vận động chật kín hơn 60.000 người thì Tsoi vẫn giữ công việc thường ngày của mình: trông nồi nước sôi cho một khu nhà tập thể. Có lẽ cũng vì thế hình ảnh của Tsoi trở nên gần gũi và có tác động mạnh mẽ hơn đến đám trẻ thanh niên. Không như anh Kurt, gia nhập CLB 27 bằng cách tự tử, Tsoi ra đi ở tuổi 28 trong một vụ tai nạn ô tô, trước khi album Black cuối cùng của Kino được phát hành, và trước khi Liên Xô tan rã. Tsoi không thể nhìn thấy sự thay đổi 180 độ của đất nước Liên Xô. Hơn 20 năm sau, trên những bức tường của con phố cổ Arbat nổi tiếng ở Moscow vẫn chi chít những bức họa về Tsoi, nhưng câu nói và thậm chí là cả lời bài hát. Đâu đó những góc đường, không thiếu đám thanh niên, tóc dài rũ rượi, cầm guitar quạt chả thi nhau chơi lại nhạc của Kino. Khi Tsoi mất, tờ Pravda (Sự Thật - giống báo Nhân Dân của ta) đã viết như thế này:
Tsoi có ý nghĩa với lớp trẻ thanh niên hơn bất cứ một chính trị gia, người nổi tiếng hay nhà văn nào. Đó là vì Tsoi không bao giờ giả tạo, không bao giờ tự bán rẻ mình. Anh ý vẫn luôn là chính mình. Không thể nào không tin được anh ý… Tsoi là rocker duy nhất không có sự khác biệt giữa hình ảnh và con người thật, anh sống như là những gì anh ý hát…. Tsoi là người anh hùng cuối cùng của rock.
Nhạc của Kino nói thẳng ra là một thứ nhạc đơn giản và quê mùa. Cũng phải thôi khi vào những năm 80s, đầu 90s, đa phần mọi mặt Liên Xô đã có sự tụt hậu khá xa so với Âu Mỹ chứ đừng nói gì đến đời sống nghệ thuật. Chưa cần bàn về nhạc cụ trống phách, bản thân các sáng tác của Tsoi cho Kino cũng không có gì nhiều đáng kể về mặt âm nhạc thuần túy, nhưng nổi bật hơn tất thẩy đó là lời ca, phong thái biểu diễn và giọng ca truyền cảm. Nhạc của Tsoi làm tôi liên tưởng đến sự tổng hòa của Bob Dylan, Nirvana, Alice in Chain và Days of the New, mỗi thứ một ít. Tuy nhiên Kino và Tsoi chỉ thực sự nổi tiếng sau khi Gorbachev khởi xướng phong trào Perestroika (Cải Tổ) năm 1986. Trước đó Rock được xem là thứ âm nhạc nổi loạn, phá phách không được phổ biến. Đa phần các band nhạc phải thu âm cũng như biểu diễn underground. Dù vấp phải nhiều sự hạn chế như vậy nhưng Kino là band nhạc tiên phong đưa các nội dung chính trị vào các tác phẩm của mình, điều chưa từng có tiền lệ trước đây. Đôi mắt rực cháy của Tsoi khi anh hát bài hát nổi tiếng Peremen tại sân vận động Moscow năm 1988 đã thiêu đốt hàng vạn thanh niên lúc đó. Lời ca thì giống như tuyên ngôn của một thế hệ:
Thay đổi - trái tim chúng tôi yêu cầu như thế!
Thay đổi - đôi mắt chúng tôi yêu cầu như thế!
Trong tiếng cười và nước mắt chúng tôi, trong huyết quản chúng tôi, rung lên: Thay đổi! Chúng tôi đang chờ một sự thay đổi.
Hãy ngắm nhìn đôi môi mím chặt, cằm hất lên kiêu ngạo, đôi mắt thăm thẳm buồn bã của quá khứ và cháy bỏng niềm tin vào tương lai, bạn sẽ hiểu tại sao Tsoi lại được yêu mến như vậy.
Nhớ lại cách đây tầm chục năm, khi mới tập tọe bập vào rock rít, ở cái tuổi cấp 2 đầy nổi loạn, tôi chẳng bỏ một show lớn nhỏ nào ở cái đất Hà Nội này. Có cảm giác được tận mắt nhìn thấy cây guitar điện, được nghe trực tiếp những giai điệu bập bõm cover lại các nhạc phẩm nổi tiếng trên sân khấu với dàn âm thanh tồi tàn đã là một sự thỏa mãn lớn. Ngẫm lại cũng khá là hoạt kê khi trên sân khấu là tượng Bác Hồ và đống băng rôn biểu ngữ còn bên dưới sân khấu là đám trẻ trâu gào thét, “giặt rũ” điên loạn, quay cuồng. Rồi mỗi khi rảnh, lại tiết kiệm từng đồng đạp xe lên 135 Hàng Bông mua đĩa nhạc rẻ tiền, hay khi dư giả lên CD05 Đinh Liệt mua hẳn một cái đĩa “xịn TQ” 30k, về ve vuốt cái booklet và chẳng dám bật nhiều sợ hỏng đĩa. Đến độ mỗi lần thèm, tôi với cậu bạn thân lại phi lên Lý Quốc Sư, chui vào tiệm nhạc cụ của Yamaha, vừa giả vờ hỏi han, vừa sờ nắn ngắm nghía mấy cây đàn, dãi rớt lòng thòng xong rồi lại líu ríu xin lỗi, hôm nay chưa mua được. Hay những lần bỏ học trốn ra hàng internet, in mấy bản tab về hí húi cùng nhau tập tọe bập bùng đàn sáo với mơ ước cháy bỏng được một lần đứng trên sân khấu làm một bài cho ra trò. Độ 2 năm gần đây thì tôi gần như không đi một show nào, đàn cũng chẳng sờ đến và nhạc thì cũng chỉ nghe bập bõm theo trào lưu. Cho đến một lần cậu bạn thân rủ đến một quán cafe chuyên tổ chức chơi nhạc đều đặn hàng tuần. Tôi đã rất ngạc nhiên và phấn khích. Ngạc nhiên về chất lượng âm thanh, nhạc cụ, kỹ thuật,… tất cả đều nổi trội. So với cái bản November Rain nát bét bên bờ sông Hồng trong một tối trời mưa mà cả lũ vẫn gào lên hoan hỉ cách đây dăm bảy năm hay mấy câu solo đầy sạn của mấy “huyền thoại” Vinh Xiêm, Cường Bồng mỗi lần chơi nhạc ở Lò Sũ, thì ở đây có được thứ âm nhạc chau chuốt, nuột nà, sạch sẽ ở một chừng mực nào đó. Quả là một bước tiến đáng kể. Phấn khích vì là ở đây người ta vẫn chơi thứ nhạc cũ “hết đát”, có đôi phần xa lạ với đám trẻ. Cũng phải thôi vì nhìn quanh tôi cũng toàn thấy các gương mặt cũ, dân rock Hà Nội một thời đang quy tụ ở đây. Tất nhiên đa phần vẫn là các bạn đến thưởng thức một thứ nhạc sống hay ho, độc đáo với mức giá không quá đắt.
Tính ra cũng rất lâu rồi tôi không mở lại đống nhạc cũ để nghe. Nếu giờ mở ngăn kéo tủ ra, chắc chắn bên trong vẫn là hàng chồng đĩa CD vứt lăn lóc, có cả những đĩa tự ghi, list bài viết tay. Trong sâu thẳm, tôi vẫn luôn có một sự bảo thủ được mặc nhiên chấp nhận rằng, thứ âm nhạc 80s, 90s vẫn luôn có một chỗ đứng đỉnh cao không thể thay thế. Có lẽ vì đó là thứ âm nhạc đi cùng lịch sử, đầy rẫy những biến động, mà thế hệ tôi chắc là nhưng đại diện cuối cùng còn vương sót lại những tàn dư. Cũng có thể đấy là lý do khi lần đầu nghe Kino, tôi lại thấy đâu đó có sự thân quen kỳ lạ. Nếu được hỏi có gì hay ở thứ âm nhạc quê kệch này, tôi chỉ có thể trả lời, nó chính là một phần những năm tháng tuổi trẻ của tôi.
